Η γεωπολιτική των προσώπων: Ντόναλντ Τραμπ, Βλαντιμίρ Πούτιν και Μπενιαμίν Νετανιάχου
«Τὰ αὐτὰ καὶ παραπλήσια πάλιν ἔσεσθαι κατὰ τὸ ἀνθρώπινον»*
*Τα ίδια ή παρόμοια θα συμβούν ξανά, εξαιτίας της ανθρώπινης φύσης, Θουκυδίδης
Του Νίκου Χατζή, Αναλυτή Σύγχρονης Γεωπολιτικής–Συμβούλου Διαπραγματεύσεων
Από την αρχαιότητα στο σήμερα…
Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Βλαντιμίρ Πούτιν και ο Μπενιαμίν Νετανιάχου κυριαρχούν στη διεθνή επικαιρότητα διαμορφώνοντας γεωπολιτικές ισορροπίες σε περιφερειακό και διεθνές επίπεδο, καθώς το διεθνές σύστημα μετεξελίσσεται δυναμικά και μέσω απειλών και πολεμικών συγκρούσεων από μονοπολικό, σε πολυπολικό, με την ανάδειξη νέων κρατών «παικτών ισχύος». Ωστόσο, η ανθρώπινη συμπεριφορά στην άσκηση της ηγεσίας επαναλαμβάνεται κατά τον Θουκυδίδη και μπορεί να ταυτοποιηθεί ιστορικά με ηγετικές προσωπικότητες της αρχαίας Ελλάδας:
Ντόναλντ Τραμπ: Μέσω της επικοινωνίας απευθύνεται άμεσα στον πυρήνα των υποστηρικτών του παίζοντας το παιχνίδι της επικοινωνίας και των εντυπώσεων, εκμεταλλευόμενος άμεσα στην ανάγκη τους, για μία δεξιά στροφή της Αμερικής. Παράλληλα, μετά από την δολοφονία του συντηρητικού ακτιβιστή Τσάρλι Κερκ σκληραίνει περισσότερο τη ρητορική του, δίνοντας βάρος στην ενίσχυση των μέτρων ασφάλειας με την κινητοποίηση της Εθνοφρουράς των ΗΠΑ πέραν της Ουάσινγκτον να είναι πλέον προ των πυλών και σε άλλες αμερικανικές μεγαλουπόλεις που αντιμετωπίζουν ζητήματα ασφάλειας και έχουν Δημοκρατικούς δημάρχους, ώστε να τονίσει την ανεπάρκειά τους. Ο Τραμπ βρίσκεται πιο κοντά στον Αθηναίο, δημαγωγό και στρατηγό Κλέων που αναδείχτηκε στη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου και υποστήριζε την επιθετική πολιτική κατά της Σπάρτης.
Βλαντιμίρ Πούτιν: Παίζει σκάκι με στρατηγικό τρόπο, ασκεί ένα αυταρχικό μοντέλο ηγεσίας συγχέοντας τον εθνικισμό με την αυτοκρατορική νοσταλγία, ενώ αντιλαμβάνεται τη γεωπολιτική ως μία μάχη κυριαρχίας. Η στάση του προσομοιάζει τη στάση των βασιλέων της Σπάρτης που έδιναν έμφαση στην τάξη, στην στρατιωτική ισχύ, αλλά και στη μακρόχρονη επέκταση του βασιλείου τους.
Μπενιαμίν Νετανιάχου: Επιβιώνει σε ρεαλιστικά δύσκολες καταστάσεις, είναι αυθεντία στη συγκρότηση συμμαχιών στο εσωτερικό και το εξωτερικό, συνδυάζει τις ανησυχίες για την ασφάλεια του Ισραήλ με τους πολιτικούς ελιγμούς για τη διατήρησή του στην εξουσία και συχνά ισορροπεί στο πεδίο ισχύος μεγαλύτερων δυνάμεων, εξυπηρετώντας τα εθνικά συμφέροντα ασφάλειας του Ισραήλ, ως βασικού θεματοφύλακα των αμερικανικών συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής. Το προφίλ της προσωπικότητας του συγκλίνει με αυτό του Θεμιστοκλή στην αρχαία Αθήνα, καθώς ήταν επιτήδειος στρατηγιστής, εκμεταλλευόμενος επιτυχείς προβλέψεις για την πορεία των εξελίξεων (π.χ. οργάνωση του αθηναϊκού ναυτικού) προκειμένου να διασφαλιστεί η επιβίωσή τους απέναντι σε μεγαλύτερες απειλές. Ο Νετανιάχου διοικεί με διπλωματικούς ελιγμούς το Ισραήλ ανάμεσα στις επιλογές των μεγάλων δυνάμεων (ΗΠΑ, Ρωσία, Κίνα), όπως ο Θεμιστοκλής διοικούσε την Αθήνα εκμεταλλευόμενος τη δυναμική των συμφερόντων μεταξύ της Σπάρτης και των Περσών. Επίσης, Ο Νετανιάχου θα μπορούσε να συγκλίνει και με τον Δημοσθένη στο επίπεδο της διπλωματίας, προειδοποιώντας για τον κίνδυνο εξωτερικών απειλών ασφάλειας, ενώ ήταν αντιμέτωπος με εσωτερικές πολιτικές διαμάχες.
Ουκρανία, Λωρίδα της Γάζας: Πόλεμος με δύο πρόσωπα
Τα πολεμικά μέτωπα στην Ουκρανία και στη Λωρίδα της Γάζας κυριαρχούν στη διεθνή επικαιρότητα εδώ και καιρό παρά τα διαφορετικά χαρακτηριστικά που έχουν σε επίπεδο περιφερειακής και διεθνούς γεωπολιτικής επιρροής:
α-. Η κλίμακα, ο τύπος της πολεμικής σύγκρουσης, η γεωγραφία, αλλά και οι βασικοί πρωταγωνιστές διαφέρουν σημαντικά στα δύο πολεμικά μέτωπα. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει χαρακτηριστικά πολεμικής σύγκρουσης μεταξύ δύο κρατών που συμπληρώνεται με την πολεμική αναμέτρηση μεταξύ μισθοφόρων, πολεμικών συμβούλων, αλλά και της ευρείας χρήσης πρακτικών υβριδικού πολέμου εκατέρωθεν. Από την άλλη μεριά, ο πόλεμος στη Λωρίδα της Γάζας έχει το κοινό χαρακτηριστικό της εισβολής (στη μια περίπτωση η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία και στην άλλη, το Ισραήλ εισέβαλέ στη Γάζα, αφού προηγήθηκε η τρομοκρατική εισβολή της ισλαμιστικής ένοπλης οργάνωσης Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου του 2023), ενώ έχει τα βασικά χαρακτηριστικά μιας ασύμμετρης πολεμικής σύγκρουσης σε αστικό πεδίο με περιορισμένα γεωγραφικά χαρακτηριστικά και ασφυκτικά πληθυσμιακά δεδομένα για τους Παλαιστίνιους, αμάχους που πληρώνουν βαρύ τίμημα. Η Χαμάς δεν είναι κρατική οντότητα, αλλά τρομοκρατική οργάνωση ακραίου ισλαμιστικού χαρακτήρα που χρησιμοποιεί αποδεδειγμένα αμάχους για ανθρώπινες ασπίδες, όπως και τους ομήρους που κρατάει ως κύριο «διαπραγματευτικό χαρτί» από το 2023, ενεργώντας κυρίως μέσω ενός πλαισίου σκοπιμοτήτων που εξυπηρετούσαν το Ιράν.
β-. Αρκετοί είναι αυτοί στην Ευρώπη και στη Δύση που θεωρούν την Ουκρανία να βρίσκεται πιο κοντά τους τόσο ιστορικά, όσο και πολιτισμικά σε σύγκριση με τη Λωρίδα της Γάζας, επηρεάζοντας τον τρόπο αντίδρασης των κυβερνήσεων, αλλά και της κοινής γνώμης. Η διαμόρφωση της δημόσιας εικόνας για τους δύο πολέμους επηρεάζεται κομβικά από το γεγονός της εισβολής της Ρωσίας στην Ουκρανία από τη μια μεριά, αλλά και από την “αλλοίωση” που έχει υποστεί ο απελευθερωτικός αγώνας των Παλαιστινίων κατά τις τελευταίες δεκαετίες, μέσω της επικράτησης ακραίων ισλαμικών στοιχείων που απομάκρυναν το παλαιστινιακό κίνημα από τους αρχικούς στόχους του, δεσμεύοντας το σε επιλογές και πράξεις ακραίου ισλαμικού χαρακτήρα, οι οποίες, ήταν σίγουρο ότι συνολικά θα ζημίωναν πολλαπλώς τους Παλαιστινίους.
Στο επίπεδο των ηγεσιών των δύο πολέμων, η περιουσία του Ρώσου προέδρου Βλαντίμιρ Πούτιν αυξάνεται, ενώ τα περιουσιακά στοιχεία των ηγετών της Χαμάς που δολοφόνησε το Ισραήλ ήταν της τάξης αρκετών δισεκατομμυρίων δολαρίων. Έτσι, ενώ ο παλαιστινιακός λαός υποφέρει και δολοφονείται ως αναλώσιμο αντικείμενο ανθρώπινων ασπίδων για την προστασία κέντρων διοίκησης και ένοπλων ισλαμιστικών πυρήνων, τα πρόσωπα της ηγεσίας του, κατείχαν υπέροχες περιουσίες σε ξένο συνάλλαγμα κατατεθειμένες σε ξένες τράπεζες.
γ-. Αρκετές δυτικές χώρες θεωρούν την Ουκρανία ως μία χώρα που είναι σημαντική για την ασφάλεια της Ευρώπης, για το σεβασμό της εδαφικής κυριαρχίας και των συνόρων, ασκώντας έντονη κριτική στη Ρωσία.
Ωστόσο, η Ευρώπη επιθυμεί παράδοξα την αμυντική προσέγγισή της με την Τουρκία που είναι στρατηγικός σύμμαχος της Ρωσίας και εξισορροπεί τα οικονομικά και γεωστρατηγικά συμφέροντα της Μόσχας επί τη βάσει της πολιτικής του «επιτήδειου ουδέτερου» που εφαρμόζει ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Υπό την απειλή εξάπλωσης του ακραίου ισλαμισμού στην Ευρώπη, το Ισραήλ δίνει έμφαση στο ρόλο του, ως του ακρογωνιαίου προπύργιου του δυτικού πολιτισμού στην ευρύτερη μεσανατολική περιοχή που εμποδίζει την εξάπλωση των ισλαμιστών μέσω της ένοπλης δράσης του κατά της Χαμάς, η οποία βρίσκει καταφύγιο σε χώρες, όπως, η Τουρκία και το Κατάρ.
δ-. Σε επίπεδο υψηλής στρατηγικής και όπως έδειξε η πρόσφατη διεξαγωγή της συνόδου του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης, η συμμετοχή της Ρωσίας και του Ιράν και του Ιράν είναι δηλωτική της σύζευξης συμφερόντων που υπάρχει στο επίπεδο της υψηλής στρατηγικής για τη μορφοποίηση της συγκρότησης ενός αντιδυτικού μπλοκ χωρών με τη συμμετοχή της Κίνας, της Ρωσίας, της Ινδίας, του Ιράν, της Βόρειας Κορέας, αλλά και χωρών, όπως, η Τουρκία που προσπαθεί να λειτουργήσει ως “γεωπολιτικός σύνδεσμος” μεταξύ της Ανατολής και της Δύσης εκμεταλλευόμενη την ανοχή των ευρωπαϊκών χωρών απέναντι στην επιθετική πολιτική του Ερντογάν για την προώθηση των τουρκικών συμφερόντων.
ε-. Η λεγόμενη “Υεμενοποίηση” της Ουκρανίας δηλαδή η μετεξέλιξη του πολέμου, από μία έμμεση σε μία άμεση πολεμική σύγκρουση μεταξύ της Δύσης και της Ρωσίας διαφαίνεται όλο και περισσότερο μέσω της κλιμάκωσης της χρήσης υβριδικών μέσων και οπλικών συστημάτων με μεγάλη ακτίνα δράσης με κύριο χαρακτηριστικό τη μακρόχρονη διάρκεια της πολεμικής σύγκρουσης που στην παρούσα φάση εξυπηρετεί τα ρωσικά συμφέροντα. Σε επίπεδο περιφερειακής γεωπολιτικής διάστασης και αμυντικών ισορροπιών εμπλέκεται όλο και πιο ουσιαστικά το ΝΑΤΟ. Για την περίπτωση του πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας, η οργάνωση του εμπορικού διαδρόμου της Ινδίας προς την Ευρώπη μέσω της Μέσης Ανατολής (IMEC) διασυνδέει σε επίπεδο υψηλής οικονομικής στρατηγικής των ΗΠΑ, τις εξελίξεις στη Λωρίδα της Γάζας με τις περιφερειακές και διεθνείς εξελίξεις στον εμπορικό πόλεμο μεταξύ των ΗΠΑ και της Κίνας.
Η τακτική του Ισραήλ
α-. Στοχευμένα αεροπορικά πλήγματα για την εξουδετέρωση ηγετικών πυρήνων της Χαμάς, τόσο στη Λωρίδα της Γάζας, όσο και σε άλλες χώρες, όπως συνέβη στην περίπτωση του Κατάρ.
β-. Διεξαγωγή μυστικών επιχειρήσεων με την κινητοποίηση της ισραηλινής Mossad, αλλά και παραστρατιωτικών οργανώσεων για τη σύλληψη ή την εξουδετέρωση ηγετικών στελεχών της Χαμάς στη Λωρίδα της Γάζας, αλλά και στο εξωτερικό.
γ-. Συλλογή και ανάλυση πληροφοριών τόσο στο επίπεδο HUMINT, όσο και στο επίπεδο SIGINT με την αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας, τη χρήση ψηφιακών εργαλείων για την ιχνηλάτηση κινήσεων, αλλά και εντοπισμού των επικοινωνιών, επιτρέποντας το σχεδιασμό των μυστικών επιχειρήσεων.
δ-. Άσκηση πιέσεων σε (διπλωματικό, οικονομικό και πολιτικό επίπεδο) στις χώρες που φιλοξενούν ηγετικά στελέχη της Χαμάς για να τους εκδιώξουν, καθώς η συνολική εξουδετέρωση του ηγετικού πυρήνα της Χαμάς, αποτελεί ουσιαστική προϋπόθεση για την υλοποίηση των αμερικανικών σχεδιασμών υψηλής οικονομικής στρατηγικής κατά της Κίνας, μέσω της Λωρίδας της Γάζας.
Μπενιαμίν Νετανιάχου: Οι πραγματικές σκοπιμότητες
Τα ξημερώματα της 16ης Σεπτεμβρίου άρχισε η χερσαία εισβολή μεγάλης κλίμακας των στρατιωτικών δυνάμεων του Ισραήλ στην πόλη της Γάζας (Άρματα του Γεδεών ΙΙ) υποστηριζόμενη από βομβαρδισμούς πυροβολικού και αρμάτων μάχης, αλλά και από την ταυτόχρονη δράση ειδικών δυνάμεων και εξειδικευμένων μονάδων πεζικού που είχαν ως κύριο αντικειμενικό σκοπό τον εντοπισμό και την εξουδετέρωση περίπου 3.000 ενόπλων μαχητών της Χαμάς. Της χερσαίας αυτής στρατιωτικής επιχείρησης είχε προηγηθεί η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού των Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Ιερουσαλήμ στη διάρκεια της οποίας εκφράστηκε η πλήρης υποστήριξη της Ουάσινγκτον στην «αδρανοποίηση» της Χαμάς, παρά τις επιφυλάξεις για το στοχευμένο πλήγμα των IDF στο Κατάρ.
Την προηγούμενη ημέρα, ο Αραβικός Σύνδεσμος από τη Ντόχα είχε στείλει το μήνυμα ότι το Κατάρ δεν είναι μόνο του, ασκώντας δριμεία κριτική κατά του Ισραήλ για την επιδρομή της 9ης Σεπτεμβρίου. Ο Τούρκος πρόεδρος Ταγίπ Ερντογάν δεν έχασε την ευκαιρία ν’ ασκήσει κριτική κατά του Ισραήλ, σε μια προσπάθεια δημιουργίας μετώπου μεταξύ της Ιερουσαλήμ και της Ουάσιγκτον. Ωστόσο, επρόκειτο για μία επιμέρους επιφύλαξη των ΗΠΑ, καθώς η εξουδετέρωση της Χαμάς παραμένει κομβικός στόχος των επιλογών του Λευκού Οίκου.
Από την πλευρά του ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου επιδιώκει την εκπλήρωση των πραγματικών επιδιώξεών του στη Λωρίδα της Γάζας που αναλύονται:
α-. Στην ισραηλινή κατοχή της Λωρίδας της Γάζας ή περιοχών της με έμφαση στους γεωγραφικούς θύλακες που έχουν στρατηγικό χαρακτήρα για την ασφάλεια του Ισραήλ, ώστε να αποκλειστεί κάθε ενδεχόμενο επιστροφής της Χαμάς στην εξουσία, αλλά και κάθε δυνατότητα εξαπόλυσης επιθέσεων κατά του Ισραήλ.
β-. Στην πρόκληση συνθηκών μαζικής κίνησης των Παλαιστινίων προς το Νότο, με κεντρικό όχημα των εκτοπισμό τους, μέσω της δημιουργίας «άγονων ζωνών» που θα καθιστούν αδύνατη τη διαβίωση του πληθυσμού, επί τη βάσει των άθλιων οικονομικών συνθηκών, του στρατιωτικού πλεονεκτήματος του Ισραήλ, αλλά και της δυνατότητας άσκησης πολιτικής πίεσης από την Ιερουσαλήμ μέσω της νέας κατάστασης που θα δημιουργηθεί.
γ-. Στη διάλυση της Χαμάς και στην άσκηση ουσιαστικού στρατιωτικού ελέγχου από το Ισραήλ που θα καθιστά αδύνατη την άσκηση αυτόνομης διοίκησης κυβερνητικών καθηκόντων από τους Παλαιστίνιους.
δ-. Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ βρίσκεται αντιμέτωπος τόσο με εσωτερικές, όσο και με διεθνείς πιέσεις, συμπεριλαμβανομένων και των ακροδεξιών συνεργατών του στην κυβέρνηση συνασπισμού, αλλά και της κοινής γνώμης του Ισραήλ που είναι διχασμένη, μεταξύ των υποστηρικτών των οικογενειών των ομήρων και μεταξύ των εθνικιστών που υποστηρίζουν μία δυναμική απάντηση από το Ισραήλ.
Στην άσκηση της διεθνούς κριτικής, το Ισραήλ απαντά δυναμικά προσπαθώντας να αποτρέψει το ενδεχόμενο κάθε δυνατότητας αναγνωρίσεων παλαιστινιακού κράτους έχοντας εξασφαλίσει την υποστήριξη του προέδρου Τραμπ.
ε-. Στη δημιουργία εδαφικών τετελεσμένων που θα επιτρέψουν στο Ισραήλ να έχει μία ισχυρή διαπραγματευτική θέση στο ενδεχόμενο διεξαγωγής μελλοντικών διαπραγματεύσεων αναφορικά με τον έλεγχο περιοχών, τη μετακίνηση πληθυσμών, την εγκατάσταση νέων υποδομών και την οργάνωση ζωνών ασφάλειας ως προς την τελική επίτευξη μιας μελλοντικής εκεχειρίας, ειρηνευτικής συμφωνίας ή ενός ευρύτερου πολιτικού διακανονισμού.
ζ-. Στη συνολική «αδρανοποίηση» της Λωρίδας της Γάζας, ώστε το Ισραήλ ν’ αποκτήσει στρατηγικό βάθος, αποκλείοντας κάθε ενδεχόμενο μελλοντικών επιθέσεων μέσω της οργάνωσης ουδέτερων ζωνών ή διαδρόμων ασφάλειας για τον εκμηδενισμό κάθε ενδεχόμενου άσκησης τρομοκρατικής δραστηριότητας.
Η ατζέντα του Πούτιν
Μετά από τη συνάντηση με τον πρόεδρο Τραμπ στην Αλάσκα, οι επιδιώξεις του Ρώσου προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν φαίνεται να διαμορφώνεται ως εξής:
α-. Νομιμοποίηση και διπλωματική αποκατάσταση: Η συνάντηση του Πούτιν με τον Τραμπ στην Αλάσκα τον έβγαλε από τη διπλωματική απομόνωσή του, ενισχύοντας το διεθνές προφίλ του ως ενός νομιμοποιημένου συνομιλητή, ενώ λίγο αργότερα, η διεθνή εικόνα του ενισχύθηκε και από τη συμμετοχή του στη διάσκεψη του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης.
β-. Από την κατάπαυση πυρός στη “συμφωνία ειρήνευσης:” Με το πέρασμα του χρόνου γίνεται ξεκάθαρο ότι η τακτική του Πούτιν δίνει έμφαση στην επίτευξη μιας πλήρους συμφωνίας ειρήνευσης και όχι μιας κατάπαυσης του πυρός σε αρχικό στάδιο. Η κατάπαυση του πυρός τείνει προς το «πάγωμα» των θέσεων και των κερδών στο πεδίο της μάχης.
Από την άλλη μεριά, μία συμφωνία ειρήνευσης, αφού προηγηθεί ένα στάδιο πολεμικής κλιμάκωσης, μπορεί να νομιμοποιήσει τις περιοχές εντός ουκρανικών εδαφών που κατέλαβε και ελέγχει η Ρωσία, μπορεί να πιέσει το Κίεβο να κάνει περισσότερες παραχωρήσεις (σε εδαφικό, στρατιωτικό και διπλωματικό επίπεδο) περιορίζοντας ταυτόχρονα τις δυνατότητες συνεργασίας της Ουκρανίας με τη Δύση και κυρίως με το ΝΑΤΟ.
γ-. Η Ουκρανία εκτός του ΝΑΤΟ: Η Μόσχα απαιτεί από το Κίεβο να ξεχάσει τις ουκρανικές φιλοδοξίες για ένταξη στο Βορειοατλαντικό Σύμφωνο. Παράλληλα, η Ρωσία δεν αποδέχεται τη φιλοξενία από την Ουκρανία ξένων στρατιωτικών βάσεων ή νατοϊκών στρατιωτικών δυνάμεων.
δ-. Εδαφικοί και πολιτικοί συμβιβασμοί από το Κίεβο: Οι ρωσικές ένοπλες δυνάμεις πιέζουν για την υποχώρηση των ουκρανικών στρατιωτικών δυνάμεων από συγκεκριμένες περιοχές (Ντομπάς, τμήματα της Χερσόνας, Ζαπορίζια), αναγνώριση των κατεχόμενων περιοχών από τη Ρωσία ή ακόμη και συνταγματικές αλλαγές στην Ουκρανία.
ε-. Αποδυνάμωση της δυτικής υποστήριξης προς την Ουκρανία: Ο πρόεδρος Πούτιν επιδιώκει τη συνέχιση της ρηγμάτωσης του μετώπου μεταξύ των ΗΠΑ, της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ, καθώς η ενίσχυση των διαχωριστικών γραμμών εξυπηρετεί κατά τον καλύτερο τρόπο τις επιδιώξεις του. Σύμφωνα με την ανάγνωση της Μόσχας ο πρόεδρος Τραμπ θα μπορούσε να πειστεί για τη μείωση της στρατιωτικής και οικονομικής βοήθειας προς την Ουκρανία, επιταχύνοντας τις εξελίξεις που εξυπηρετούν τα ρωσικά συμφέροντα.
ζ-. Οικονομική και στρατηγική συνεργασία με τις ΗΠΑ: Στο επίπεδο της υψηλής στρατηγικής του Κρεμλίνου, η Μόσχα φέρεται να είναι θετική σε μία κατεύθυνση θετικής αναθεώρησης του πλαισίου της εμπορικής και οικονομικής συνεργασίας με τις ΗΠΑ, τοποθετούμενη επίσης θετικά στις επιλογές συναλλακτικής διπλωματίας του προέδρου Τραμπ, ο οποίος προσμετράει πάντα σοβαρά το επιχειρηματικό κέρδος.
η-. Ο χρόνος και η ενίσχυση των ρωσικών θέσεων: Δεν είναι λίγες οι απόψεις των αναλυτών που εκτιμούν ότι ο Πούτιν θέλει να χρησιμοποιήσει το διπλωματικό διάλογο και τις διαπραγματεύσεις όχι απαραίτητα για την επίτευξη μιας συμφωνίας ταχείας επίλυσης του πολεμικού ζητήματος στην Ουκρανία, αλλά επιδιώκει -στην ουσία- να καθυστερήσει δυσάρεστες εξελίξεις, όπως, η εξάντληση των φυσικών και οικονομικών πόρων που στηρίζουν τις πολεμικές επιχειρήσεις, η επιστροφή του ίδιου στη διεθνή απομόνωση, αλλά και το υπέρογκο -σε βάθος χρόνου- οικονομικό κόστος των πολεμικών επιχειρήσεων σε ουκρανικό έδαφος.
Η ατζέντα Τραμπ
Μετά από τη συνάντηση της Αλάσκας δεν είναι λίγες οι φορές που ο πρόεδρος Τραμπ, φέρεται να είχε δεύτερες σκέψεις για την πραγματική σκοπιμότητά της ως προς την ρεαλιστική εξυπηρέτηση των αμερικανικών συμφερόντων, χρησιμοποιώντας την επιλογή δραστικών αμερικανικών κυρώσεων σε βάρος του Κρεμλίνου, επιδιώκοντας:
α-. Άμεσο τερματισμό του πολέμου και επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας: Ο πρόεδρος Τραμπ έχει δηλώσει ότι επιθυμεί μία ταχεία ειρηνευτική λύση, ελπίζοντας ότι θα επιτευχθεί μία στροφή από τις πολεμικές ενέργειες προς την κατεύθυνση μιας διαπραγματευτικής ειρήνης.
β-. Εδαφικές παραχωρήσεις και αναπροσαρμογές: Ο Αμερικανός πρόεδρος στις τοποθετήσεις του έχει αφήσει να εννοηθεί ότι η οποιαδήποτε επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας θα περιλαμβάνει “μερική ανταλλαγή εδαφών” ή εδαφικές αλλαγές από την ουκρανική πλευρά.
γ-. Επίτευξη κατάπαυσης του πυρός ή τερματισμός των εχθροπραξιών: Παρά το γεγονός ότι όπως διαφαίνεται μία άμεση κατάπαυση του πυρός είναι δύσκολο να επιτευχθεί, ουσιαστική επιδίωξη του Τραμπ παραμένει η μείωση ή ο τερματισμός της ρωσικής επιθετικότητας, με έμφαση στις επιθέσεις κατά αμάχων, αλλά και οι πολλαπλές επιθέσεις με εναέρια μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
δ-. Εγγυήσεις ασφάλειας και περιορισμοί στις μελλοντικές συμμαχίες της Ουκρανίας: Ο Τραμπ είχε την επιθυμία να διαμεσολαβήσει για μία συνάντηση μεταξύ το Βολοντίμιρ Ζελένσκι και του Πούτιν ή και για έναν ενεργό διαμεσολαβητικό ρόλο από τον ίδιο, με την εκδήλωση ενδιαφέροντος από την αμερικανική πλευρά για την παροχή εγγυήσεων ασφάλειας, για τη μη συμμετοχή της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ ή για την περιορισμένη ξένη στρατιωτική παρουσία σε ουκρανικό έδαφος.
ε-. Πιθανή επιβολή κυρώσεων: Ο πρόεδρος Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι αν ο Πούτιν δεν συμφωνήσει σε μία πορεία ειρήνευσης τότε, είναι ενδεχόμενο να υπάρξουν “σοβαρές κυρώσεις,” χωρίς να ξεκαθαρίσει το είδος, αλλά και το εύρος τους.
Ο προκλητικός Πούτιν
Ρωσικά drones παραβίασαν μέσα στο Σεπτέμβριο αρκετές φορές τον εναέριο χώρο της Πολωνίας, ενώ η Ρουμανία απογείωσε μαχητικά αεροσκάφη, όταν ένα drone παραβίασε τον εναέριο χώρο της κατά τη διάρκεια επίθεσης κατά υποδομών στην Ουκρανία και σε κοντινή απόσταση από τη συνοριακή γραμμή. Η Πολωνία επικαλέστηκε το Άρθρο 4 του Βορειοατλαντικού Συμφώνου (για την έναρξη διαβουλεύσεων σχετικά με ανησυχίες ασφάλειας) μετά από τα περιστατικά. Από την πλευρά του το ΝΑΤΟ αντέδρασε ενισχύοντας τα μέτρα ασφάλειας στην ανατολική πτέρυγα της συμμαχίας μετά κίνητρα του Πούτιν να αναλύονται:
α-. Στη δοκιμή των αντανακλαστικών του ΝΑΤΟ στα επίπεδα του αμυντικού σχεδιασμού, του συντονισμού, του χρόνου αντίδρασης, της χρήσης οπλικών συστημάτων, αλλά και της σφοδρότητας των απαντήσεων. Στην περίπτωση μιας χλιαρής αντίδρασης, το Κρεμλίνο παίρνει το μήνυμα ότι μπορεί να επαναλάβει τις προκλητικές ενέργειες. Στην περίπτωση μιας δυναμικής αντίδρασης, η Ρωσία θα αναπροσαρμόσει την τακτική της, τόσο αναφορικά με τις προκλήσεις, όσο και στις διεκδικήσεις της στην Ουκρανία. Στέλνοντας ένα μήνυμα αμυντικού δυναμισμού, η Ρωσία πραγματοποίησε κοινές πενθήμερες στρατιωτικές ασκήσεις με τη Λευκορωσία με την κωδική ονομασία «Zapad» (Δύση), προχωρώντας στην εκτόξευση υπερηχητικού πυραύλου Oreshnik, που έχει δοκιμαστεί στην Ουκρανία.
β-. Στην υποβάθμιση της ενότητας και της αξιοπιστίας του ΝΑΤΟ δίνοντας έμφαση σε χώρες-μέλη που τηρούν επιφυλακτική στάση για την αύξηση των αμυντικών δαπανών τους, είναι απρόθυμες να προχωρήσουν σε μία κλιμάκωση με τη Ρωσία ή ανησυχούν για την πρόκλησης αντιδράσεων από την κοινή γνώμη των χωρών αυτών. Από την άλλη μεριά, η τακτική αυτή μπορεί να προκαλέσει αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών, με επιδίωξη του Κρεμλίνου να επηρεαστεί αρνητικά η δημοσιονομική σταθερότητά της.
γ-. Στην προσπάθεια επηρεασμού της πολιτικής της Δύσης και της επιδίωξης επίτευξης συμβιβασμών, καθώς η Μόσχα έχει επανειλημμένα ζητήσει την επιβολή περιορισμών στα σχέδια επέκτασης του ΝΑΤΟ, στη μείωση των όπλων που έχουν αναπτυχθεί σε κοντινή απόσταση από τα ρωσικά σύνορα, αλλά και στην επιδίωξη έναρξης με τις δυτικές κυβερνήσεις για την παροχή εγγυήσεων, διευρύνοντας τη διαμόρφωση πιθανής ατζέντας διαπραγματεύσεων μεταξύ της Δύσης και της Ρωσίας.
δ-. Στην άσκηση ψυχολογικής πίεσης και προπαγάνδας προς τη Δύση από την πλευρά της Ρωσίας, ώστε το εσωτερικό ρωσικό ακροατήριο να σχηματίσει την εντύπωση ότι η Ρωσία αντιδρά και απαντάει στη Δύση. Η παράλληλη επιδίωξη εντοπίζεται στην αποθάρρυνση της Δύσης ν΄ αντιδράει στις ρωσικές προκλήσεις και στην αποτροπή ανάπτυξης εξελιγμένων δυτικών οπλικών συστημάτων κοντά στα σύνορα με τη Ρωσία. Στο ίδιο μήκος κύματος επιδιώκεται από το Κρεμλίνο η προβολή των συμμαχιών του σε πολιτικό, οικονομικό και αμυντικό επίπεδο, με περιφερειακές και διεθνείς προεκτάσεις.
Το γεωπολιτικό μήνυμα του Πεκίνου
α-. Η φετινή παρέλαση της Ημέρας της Νίκης στο Πεκίνο έγινε στις 3 Σεπτεμβρίου για την 80η επέτειο από το τέλος του σινό-ιαπωνικού πολέμου στο πλαίσιο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, με τη συμμετοχή περισσότερων από 12.000 στρατιωτών, παρουσιάζοντας υπερηχητικούς πυραύλους, εξελιγμένα drones μάχης, συστήματα διεξαγωγής εξελιγμένου ψηφιακού πολέμου, αλλά και εξελιγμένων βαλλιστικών πυραύλων με πυρηνικές κεφαλές. Την παρέλαση παρακολούθησαν ο πρόεδρος Πούτιν, ο πρόεδρος του Ιράν Μασούντ Πεζεσκιάν, ο πρόεδρος της Βόρειας Κορέας Κιμ Γιονγκ Ουν, αλλά και αρκετοί ηγέτες από τον λεγόμενο Παγκόσμιο Νότο και ελάχιστοι ηγέτες από τη Δύση. Ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν, ενώ συμμετείχε στις εργασίες του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης που προηγήθηκε, δεν παρακολούθησε την παρέλαση. Όπως έδειξε η επίσκεψη του Ινδού πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι στην Κίνα, το Πεκίνο καταβάλλει προσπάθεια για τη βελτίωση των διμερών σχέσεων με την Ινδία, ώστε να πλαγιοκοπήσει την Ουάσινγκτον ακυρώνοντας τα σχέδια του εμπορικού και οικονομικού διαδρόμου IMEC και προστατεύοντας την παγκόσμια οικονομική και εμπορική πρωτοβουλία «Μία Ζώνη Ένας Δρόμος» (BRI) που προωθεί διεθνώς η κινεζική ηγεσία. Στο περιθώριο της διάσκεψης του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης, ο Μόντι είχε κύκλο διαβουλεύσεων και με τον Πούτιν.
β-. Η κινεζική ηγεσία παρουσίασε την παρέλαση ως την απόδοση ύψιστης τιμής στα θύματα της ιαπωνικής εισβολής και στη μάχη κατά του φασισμού, επικαιροποιώντας το μήνυμα αυτό, επί τη βάσει των σημερινών γεωπολιτικών προκλήσεων παγκοσμίως. Το Πεκίνο προσπάθησε τόσο μέσω της διάσκεψης του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης, όσο και με την παγκόσμια προβολή της παρέλασης να παρουσιάσει το όραμα του για μία πιο δίκαιη, περισσότερο αντιπροσωπευτική πολυπολική παγκόσμια τάξη, που δεν αποτελεί μόνο την αντίθεση γεωπολιτικών προεκτάσεων απέναντι στη Δύση, αλλά μία επαναφορά στις “εργοστασιακές ρυθμίσεις” τόσο του διεθνούς δικαίου, όσο και των διεθνών οργανισμών.
γ-. Έτσι, το μήνυμα του Πεκίνου είχε σαφή γεωπολιτική προέκταση καθώς, η Κίνα εκμεταλλευόμενη την πρόοδο που έχει καταγράψει στην αναζωογόνηση της εσωτερικής κινεζικής αγοράς, στις κινήσεις για την αύξηση της κατανάλωσης εντός της κινεζικής οικονομίας, στην εξέλιξη της ψηφιοποίησης της κινεζικής βιομηχανικής παραγωγής, στην εξελιγμένη ρομποτική καθημερινής χρήσης, στην ανάπτυξη του δεύτερου σταδίου της τεχνητής νοημοσύνης (AI+), στον τομέα της παραγωγής ηλεκτροκίνητων οχημάτων αλλά και της ενίσχυσης των κινεζικών εξαγωγών παγκοσμίως, επιδιώκει την ηγεσία ενός συγκροτημένου αντι-δυτικού μπλοκ χωρών, με τη συμμετοχή της Ρωσίας, της Βόρειας Κορέας, του Ιράν, χωρών της Αφρικής, της Λατινικής Αμερικής και της Ασίας, με τη συμμετοχή και της Τουρκίας, διεκδικώντας παράλληλα και τη συμμετοχή της Ινδίας.
δ-. Στο σημείο αυτό, μήπως η Ευρώπη πρέπει να αναρωτηθεί πως έσπρωξε τη Ρωσία στην αγκαλιά της Κίνας; Έτσι, το Πεκίνο αναβαθμίστηκε περιφερειακά και διεθνώς, με τη Ρωσία να είναι σε θέση επιλογής των περισσότερων ανταλλαγμάτων καθώς πέραν της Κίνας τη διεκδικεί και η Ουάσιγκτον του προέδρου Τραμπ, στον σινό-αμερικανικό εμπορικό και οικονομικό πόλεμο υψηλής στρατηγικής και γεωπολιτικών προεκτάσεων κατά του Πεκίνου, ενώ πολλά θα κριθούν από τις αποφάσεις που θα λάβει η Ινδία.